Mgławice

Mgławica Oriona Autor:NASA
Mgławica Oriona
     Obłoki gazu i pyłu międzygwiazdowego lub bardzo rozległe otoczki gwiazd (dawniej również tak nazywano galaktyki). W przestrzeni kosmicznej liczne są niewidoczne obłoki gazu możliwe do wykrycia tylko dzięki analizie ich widma w niewidzialnych dla oka zakresach. Ośrodek międzygwiazdowy gromadzi się w spiralnych ramionach galaktyk i jest w ciągłym ruchu. Jego tworzywo stanowią w 99% wodór i hel, zaś reszta to inne gazy oraz pył. Do mgławic należą także obłoki molekularne składające się głównie z wodoru dwuatomowego i tlenku węgla. Mają one temperaturę ok. 10 K. Miejscami zbijają się w gęste skupiska będąc kolebką nowych gwiazd. Rozmiary, temperatura i skład molekularny obłoku determinują rozmiary i przebieg życia rodzących się gwiazd (np. mgławica Oriona).

Typy Mgławic ->

Galaktyki

Galaktyka spiralna M100 Autor:NASA
Galaktyka spiralna M100
     Układy gwiazd i materii międzygwiazdowej i są największym związanym grawitacyjnie systemem gwiazd występującym we Wszechświecie. Na podstawie budowy wyróżnia się cztery zasadnicze typy galaktyk: spiralne, eliptyczne, soczewkowate i nieregularne. Galaktyki o bardzo małej jasności i małych rozmiarach liniowych nazywane są galaktykami karłowatymi niezależnie od ich budowy. Są to galaktyki mniejsze kilkadziesiąt razy od Naszej Galaktyki. Być może istnieje ciągłe przejście między skrajnymi galaktykami karłowatymi a gromadami kulistymi. Najsłabsze galaktyki można obserwować jedynie w niedużych odległościach, praktycznie tylko w Układzie Lokalnym. Właśnie takie galaktyki są najbliżej położone od Drogi Mlecznej. W 1994 roku odkryto najbliższą nam galaktykę karłowatą w Strzelcu, a w 2003 roku dużo bliższą galaktykę karłowatą w Wielkim Psie. Zawierają one jedynie około 100 milionów gwiazd i są słabo widoczne ponieważ są zasłonięte przez materię galaktyczną. Obie galaktyki karłowate w Wielkim Psie i Strzelcu są rozrywane przez znacznie bardziej masywną Drogę Mleczną, której grawitacja pływowo rozciągnęła je w długie pasma gwiazd.

Typy Galaktyk ->

Gwiazdy

gwiazda
     Olbrzymie, rozżarzone kule gazu, których powierzchnia ma bardzo wysoką temperaturę, dzięki czemu świecą, jak każdy gorący obiekt. Energię potrzebną do podtrzymywania swej temperatury czerpią z reakcji syntezy jądrowej, w której lekkie pierwiastki (wodór i hel) zamieniane są w ciężkie (węgiel, magnez, krzem, żelazo). Można śmiało powiedzieć, że o życiu gwiazd decyduje grawitacja, to ona przyczynia się do ich narodzin i to ona jest powodem ich śmierci. Miejscem poczęcia gwiazd są obłoki materii międzygwiazdowej znajdujące się w galaktykach. Obłoki te składają się w około 80% z wodoru, pozostałą zaś część stanowi hel oraz śladowe ilości pyłu i pierwiastków ciężkich, pozostałych po poprzednim pokoleniu gwiazd. Pomimo, iż materię tę możemy zobaczyć za pomocą teleskopów w postaci mgławic, to w ziemskim znaczeniu są one idealną próżnią, gdyż ich gęstość wynosi zaledwie od 10-23 do 10-25 g/cm3 (dla porównania gęstość powietrza na Ziemi wynosi 1,29 x 10-3 g/cm3).
Dopóki obłoki materii międzygwiazdowej pozostają w stanie równowagi grawitacyjnej, nie ma możliwości tworzenia się nowych gwiazd. Zdarza się jednak, że w pobliżu wybucha jakaś istniejąca już gwiazda i fale uderzeniowe docierają do stabilnego obłoku lub rejon ten przechodzi przez gęstsze otoczenie. Wówczas atomy wodoru i helu zostają wybite z rytmu i zaczynają poruszać się chaotycznie, zderzając się ze sobą. W wyniku kolizji tworzą się większe grudki materii. Pozostałe cząsteczki opadają swobodnie w gęstsze obszary, które zaczynają przyciągać je do siebie. W miarę "doklejania" nowych atomów obłok się kurczy pod wpływem swej masy i kurczyłby się w nieskończoność, gdyby nie pewne zdarzenie, o którym za chwilę. Proces, w którym siły grawitacji przeważają nad pozostałymi siłami nazywamy kolapsem (zapaścią) grawitacyjną.
Im większa masa obłoku, z tym większą siła przyciąga do siebie cząsteczki. Z tego powodu poruszają się one coraz szybciej, a tym samym zwiększa się ich temperatura. Po pewnym czasie ruch cieplny wzmaga się na tyle, że dorównuje sile grawitacji. Kolaps grawitacyjny ustaje, a gwiazda zaczyna żarzyć się na czerwono. Cały proces, od zaburzenia równowagi materii Mgławica w Orioniemiędzygwiazdowej, aż do tego momentu, trwa zaledwie od kilku do Mgławica Orzełkilkudziesięciu lat i zależy od masy powstającej gwiazdy, im masa większa, tym proces przebiega szybciej. Miejsce powstawania gwiazd nazywamy globulami, najbardziej znane z nich to Wielka Mgławica w Orionie i Mgławica Orzeł
.
Młode gwiazdy są ciągle zbyt mało masywne, aby rozpocząć procesy syntezy jądrowej. Dodatkowo tracą część swej masy wypromieniowując ciepło wskutek kurczenia grawitacyjnego, zwanego kontrakcją grawitacyjną, która jest procesem dużo powolniejszym od kolapsu. Protogwiazdy muszą więc poczekać aż nabiorą masy. Niewykorzystana materia rozprasza się lub zostaje wykorzystana do stworzenia planet.
Gwiazda zaczyna być gwiazdą w pełnym znaczeniu tego słowo dopiero wówczas, gdy swą energię wytwarza w procesach reakcji jądrowych, których zainicjowanie następuje przy temperaturze około 107K. Od rozpoczęcia procesów gwiazdotwórczych do tego momentu upływa od dziesiątków tysięcy do milionów lat. Nasze Słońce potrzebowało około 30 mln lat.


Typy Gwiazd ->