Terminy astronomiczne na literę A

ABLACJA

- utrata zewnętrznych warstw meteorytu lub osłon ablacyjnych lądowników podczas wejścia z dużą prędkością w atmosferę planety. W osłonach ablacyjnych statków kosmicznych ablacja spala w kontrolowany sposób określoną ilość materiału osłon rozpraszając ciepło podczas gdy pozostały materiał izoluje pojazd termicznie podczas zwalniania w atmosferze.

ABERRACJA

- słowo wywodzące się z greki i łaciny oznacza odchylenie od normy. Używane jest w wielu dziedzinach życia i nauki.

ABERRACJA ASTRONOMICZNA

- jest to pozorna zmiana położenia kątowego ciał niebieskich wynikające z prędkości przemieszczania się obserwatora względem układu odniesienia. Aberracja roczna - odkryta i wyjaśniona przez Jamesa Bradleya - wynika ze złożenia skończonej prędkości światła oraz ruchu ziemi wokół Słońca. Jej maksymalna wartość wynosi 20,5 sek. łuku. Ponadto wyróżnia się aberrację dzienną wynikającą z ruchu obrotowego Ziemi o maksymalnej wielkości wynoszącej 0,32 sek. łuku; oraz aberrację wiekową - spowodowaną ruchem Układu Słonecznego. Aberracja astronomiczna pojawia się gdy obserwator przemieszcza się względem obserwowanej gwiazdy, a jego ruch ma składową prostopadłą do linii łączącej obserwatora i obserwowany obiekt.

ABERRACJA CHROMATYCZNA

Aberacja Chromatyczna
Aberacja Chromatyczna
- wada soczewki, lub układu optycznego, polegająca na odmiennych długościach ogniskowania dla różnych barw widmowych światła (różnych długości fali światła), co objawia się rozszczepieniem światła - np. czarne punkty na białym tle będą miały dodatkowo barwne obwódki. Aberracja chromatyczna została po raz pierwszy skorygowana w układzie soczewek o nazwie achromat.

ABERRACJA MONOCHROMATYCZNA

 - obejmują wszelkie wady optyczne układów zwierciadlanych oraz refraktorów, dla których nie zachodzi rozszczepienie światła. Obejmują takie wady jak:
- pochylenie (przyczyną jest niwłaściwy montaż zwierciadeł lub soczewek)
- defocus (Brak ostrości. Korekcja za pomocą pokrętła ostrości)
- aberracja sferyczna
- koma
- astygmatyzm
- krzywizna pola (powierzchnia Petzvala)
- dystorsja (zakrzywienie) pola

ABERRACJA OPTYCZNA

- Wada systemu optycznego pojawiająca się, gdy promienie światła przechodzące przez system nie są ogniskowane w tym samym punkcie. Efektem wystąpienia aberracji optycznej jest rozmycie obrazu prowadzące do obniżenia jakości uzyskiwanych obrazów.

ABERRACJA SFERYCZNA

Aberracja Sferyczna
Aberracja Sferyczna
- wada soczewki, układu optycznego, obiektywu lub zwierciadła sferycznego, polegająca na odmiennych długościach ogniskowania promieni świetlnych ze względu na ich położenie pomiędzy środkiem a brzegiem urządzenia optycznego - im bardziej punkt przejścia światła zbliża się ku brzegowi urządzenia (czyli oddala od jego osi optycznej), tym bardziej uginają się promienie świetlne. Efektem tego rodzaju aberracji jest spadek ostrości obrazu w całym polu widzenia. W obiektywach aberracja ta zmniejsza się wraz ze wzrostem przysłony.

ABERRACJA ŚWIATŁA

 - zjawisko astronomiczne polegające na pozornym ruchu położenia kątowego ciał niebieskich. Zjawisko to odkrył James Bradley obserwując gwiazdę ? (gamma) Draconis. Przyczyną tego zjawiska jest skończona wartość prędkości światła oraz ruch Ziemi w czasie, w którym światło pokonuje drogę od ciała niebieskiego do obserwatora. Jest więc sumą wektorów prędkości: światła i obserwatora. Rozróżnia się kilka składników aberracji światła: aberracja dzienna - wynikająca z ruchu obrotowego Ziemi, jej maksymalna wielkość to 0,32 sekundy łuku,
aberracja roczna - (najważniejszy rodzaj abberacji światła) spowodowana ruchem orbitalnym Ziemi - maksymalna wartość to 20,50 sekundy łuku {tzw. stała aberracji rocznej). Aberracja roczna stanowi jeden z dowodów na ruch Ziemi wokół Słońca,
aberracja wiekowa - spowodowana ruchem Układu Słonecznego.

ABSOLUTNA WIELKOŚĆ GWIAZDOWA

 - rzeczywista moc promieniowania gwiazdy. Wielkość ta określa, jaką jasność obserwowaną miałaby dana gwiazda, gdyby patrzeć na nią z odległości 10 parseków. Obserwując niebo z powierzchni Ziemi widzimy gwiazdy słabsze i jaśniejsze, ale nie znając odległości do nich nie da się stwierdzić, które z nich są naprawde bardzo jasne, a które znajdują się blisko i ich wielka jasność jest tylko pozorna. Tak więc aby określić absolutną wielkość gwiazdową, należy znać odległość do danej gwiazdy i jej obserwowaną wielkość gwiazdową. Jasność absolutną wyraża się w wielkościach gwiazdowych, czyli magnitudo, podobnie jak jasność obserwowaną. Np. nasze Słońce, którego jasność obserwowana wynosi aż -26,8 magnitudo ze względu na małą odległość, ma wielkość absolutną zaledwie +4,74 magnitudo, podczas gdy np. Deneb (Alfa Cygni - jeden z wierzchołków Trójkąta Letniego), miałby aż -8,73 mag

ACHONDRYT

- klasa meteorytów zbliżonych strukturalnie do ziemskich skał magmowych. Większość z nich to także stare obiekty. Uważa się, że stanowią odłamki skorupy asteroid. Na przykład meteoryty kategorii HED najprawdopodobniej pochodzą z asteroidy 4 Vesta. Do tej klasy należą dwie szczególne grupy - pochodzące z Księżyca oraz z Marsa.

AFELIUM

 - najdalszy od Słońca punkt orbity jakiegoś obiektu okrążającego je.

ALBEDO

 - współczynnik określający stosunek ilości promieniowania odbitego do ilości promieniowania padającego na ciało niebieskie. Obiekty gładkie mają wyższy współczynnik albedo od obiektów chropowatych - np. powierchnia Merkurego ma albedo 0,06; Ziemia 0,39 a Enceladus (księżyc Saturna) - 0,99

AMULKANTARAT

 - równoległe do horyzontu koło na sferze niebieskiej - wszystkie jego punkty mają tę samą wysokość nad horyzontem (alt).

ANGSTREM

 - jedna stumilionowa część centymetra.

ANOMALIA

 - jest to kąt określający położenie obiektu na orbicie.

ANTYAPEKS

 - punkt na sferze niebieskiej, od którego kierunku oddala się Słońce wraz z Układem Słonecznym. Punt ten znajduje się w gwiazdozbiorze Kil (Carina, RA 8h15m dekl -62°).

APEKS SłOŃCA

 - punkt na sferze niebieskiej, w którego kierunku z prędkością 19,4km/sek zmierza Słońce, wraz z Układem Słonecznym. Punkt ten znajduje się w na granicy gwiazdozbiorów Liry i Herkulesa (R.A. 18h28m, deklinacja +30°)

APERTURA

 - efektywna średnica otworu instrumentu optycznego (np. teleskopu, lunety) przez który wpada światło, lub też soczewki lub lustra zapoczątkowującego dany układ optyczny, mierzona jako rozwartość układu czyli jako kąt pomiędzy promieniami świetlnymi wpadającymi do układu z najbardziej odmiennych kierunków. Apertura wzrasta ze średnicą układu a maleje z jego długością. Im większa apertura układu, tym czulszy instrument.

APHELIUM

 - zlatynizowany wyraz pochodzenia greckiego, od gr. apo: od i helios: słońce. Oznacza punkt na orbicie ciała niebieskiego krążącego wokół Słońca, znajdujący się w miejscu największego oddalenia tego ciała od Słońca. Aphelium posiadają orbity okołosłoneczne takich ciał, jak: asteroida, planeta, czy kometa.

APOASTRON

 - punkt na orbicie ciała niebieskiego okrążającego gwiazdę, znajdujący się w miejscu największego oddalenia tego ciała do gwiazdy.

APOCENTRUM

 - punkt na orbicie ciała niebieskiego okrążającego dany obiekt, znajdujący się w miejscu największego oddalenia ciała do tego obiektu.

APOGEUM

 - punkt na orbicie eliptycznej satelity okrążającego Ziemię, znajdujący się najdalej od niej.

APOSELENIUM

 - punkt na orbicie ciała niebieskiego okrążającego Księżyc, znajdujący się w miejscu największego oddalenia tego ciała do Księżyca.

APSYDA

 - punkt największego (apo...) lub najmniejszego (peri...) oddalenia ciała niebieskiego poruszającego się po orbicie eliptycznej od środka masy układu.

ASTEROIDA

Asteroida
Asteroida
 - ciało niebieskie o średnicy do 1000 km lub niewiele więcej, obiegające Słońce, zwłaszcza między orbitami Marsa i Jowisza (pas asteroid).

ASTROFIZYKA

 - dziedzina leżąca na pograniczu fizyki i astronomii, zajmująca się badaniem procesów fizycznych w skali astronomicznej oraz budową i prawami rządzącymi obiektami astronomicznymi. Tematem badań astrofizyki są procesy fizyczne we Wszechświecie takich obiektów jak gwiazdy, galaktyki, materia międzygwiezdna oraz ich wzajemne oddziaływanie. Badania dotyczą ewolucji Wszechświata w skali kosmologicznej (kosmologia) jak i ewolucji gwiazd (astrofizyka teoretyczna). Astrofizyka traktuje Wszechświat jako ogromne laboratorium fizyczne.

ASTRONAUTYKA

 - kosmonautyka (gr.), zespół dziedzin nauk ścisłych, technicznych, biologiczno-medycznych oraz humanistycznych, które zajmują się lotami (gr. nautike - żegluga) poza atmosferę Ziemi oraz poznawaniem przestrzeni kosmicznej jak również znajdujących się w niej obiektów.

ASTRONOMIA

 - nauka o ciałach niebieskich, ich budowie, ruchach, pochodzeniu i ewolucji oraz o materii rozproszonej w przestrzeni kosmicznej. Astronomia, a ściślej jej dział zwany kosmologią, zajmuje się także Wszechświatem jako całością. Nazwa astronomia pochodzi z greki: astron (gwiazda) + nomos (prawo). Astronomię można inaczej określić jako naukę o wszelkich obiektach i zjawiskach znajdujących się poza Ziemią. Dzisiejsza astronomia jest ściśle związana z astrofizyką, która jest zastosowaniem praw fizyki do interpretacji wyników obserwacji astronomicznych. Związek ten jest tak głęboki, że dziś obie dziedziny są właściwie jednością. Mógł on powstać dzięki odkryciu, że ciała niebieskie składają się z takiej samej materii, jak wszystkie inne otaczające nas obiekty. Obiekty, którymi zajmuje się astronomia, to ogół ciał niebieskich: planety, gwiazdy, gwiazdozbiory, asocjacje gwiazd, gromady gwiazd, galaktyki, mgławice, gromady galaktyk, materia międzygwiazdowa, gaz międzygalaktyczny, materia egzotyczna, materia ciemna, kwazary, czarne dziury i wiele innych. Astronomia zajmuje się badaniem procesów dotyczących tych ciał.

ASTYGMATYZM

 - aberracja optyczna.

ATMOSFERA

Atmosfera
Atmosfera
 - gazowa powłoka otaczająca planetę.

AZYMUT

 - kąt mierzony wokół horyzontu od kierunku północnego (0°) przez wschód (90°), południe (180°) i zachód (270°). W sferycznym układzie współrzędnych oznaczany zazwyczaj literą θ i uzupełniony wysokością nad horyzotem (altitude) mierzoną od 0° na horyzoncie po 90° w zenicie oznaczaną literą λ.